Þegar hús er byggt koma margir að verkinu: hönnuðir, iðnmeistarar, verktakar, framleiðandi og eftirlitsaðilar. Hver sinnir sínu, en hver heldur utan um heildina? Og ef galli kemur í ljós, hvað stendur þá á bak við ábyrgð hvers og eins?
Þessar spurningar hafa fengið aukna athygli eftir frumvarpsdrög að breytingum á mannvirkjalögum. Gunnar Ármannsson lögmaður fjallar um málið í aðsendri grein í Morgunblaðinu 11. nóvember 2026. Við tökum hér ekki afstöðu til draganna. Við skoðum hvað atriðin geta þýtt fyrir þig ef þú ert að undirbúa húsbyggingu.
Hvað er lagt til?
Í drögunum er lagt til að lögbundið hlutverk byggingarstjóra falli niður og nýtt fyrirkomulag byggingareftirlits taki við. Verkeigandi fengi aukið hlutverk við skipulag og eftirlit. Hönnuðir og iðnmeistarar sinntu innra eftirliti, en HMS eða skoðunarstofur ytra eftirliti með mannvirkjum í áhættuflokki C.
Þetta eru tillögur í drögum, ekki gildandi reglur. Hvernig sem fer þarf einhver áfram að sjá til þess að upplýsingar berist á milli aðila, að verkþættir passi saman og að brugðist sé við þegar eitthvað víkur frá áætlun.
Ábyrgð og trygging er ekki það sama
Skaðabótaábyrgð þýðir skyldu til að bæta tjón. Ábyrgðartrygging tryggir hins vegar að fjármunir séu til staðar til að standa undir bótum, innan marka tryggingarinnar. Þú getur átt kröfu á hendur aðila án þess að hún sé sjálfkrafa tryggð, til dæmis ef fyrirtæki verður gjaldþrota.
Samkvæmt drögunum félli sérstök krafa um starfsábyrgðartryggingu byggingarstjóra niður. Ábyrgðartrygging hönnuða yrði áfram áskilin, en ekki er gert ráð fyrir sambærilegri skyldu iðnmeistara eða verkeiganda. Drögin fjalla heldur ekki um byggingargallatryggingu. Því borgar sig að kynna sér nákvæmlega hvað samningar og tryggingar ná yfir í þínu verkefni.
Eftirlit og kostnaður
Verkeigandi á að greiða fyrir lögbundið ytra eftirlit þar sem það á við, og umfangið ræðst af eftirlitsáætlun. Drögin gera einnig ráð fyrir notkunareftirliti með tilteknum íbúðarbyggingum eftir eitt og fimm ár. Slíkt eftirlit getur leitt galla í ljós, en það er ekki trygging fyrir því að tjón verði bætt.
Tíu spurningar áður en þú skuldbindur þig
Biddu um skrifleg svör við þessum spurningum áður en framkvæmdir hefjast:
- Hver heldur utan um heildarskipulag framkvæmda og samræmir aðila?
- Hvert er hlutverk og ábyrgð hönnuða, iðnmeistara, verktaka og eftirlitsaðila?
- Hvað er innifalið í hverjum samningi og hvað er undanskilið?
- Hvaða tryggingar gilda fyrir hvern aðila, hvað ná þær yfir og hver eru helstu takmörk þeirra?
- Hvert leita ég ef galli eða frávik kemur í ljós og hvernig er það skráð og fylgt eftir?
- Hvaða ytra eftirlit á við um verkefnið og hver greiðir fyrir það?
- Hver sér um gögnin sem þarf fyrir byggingarleyfi?
- Hvernig eru verkáætlun, breytingar og samskipti skjalfest?
- Hvað gerist ef verktaki eða annar þjónustuaðili getur ekki lokið sínu verki?
- Hver ber ábyrgð á samskiptum milli ólíkra aðila og hver er tengiliður þinn þegar taka þarf ákvörðun?
Hvernig vinnur Emerald?
Verkefnið hefst á samtali um húsið og lóðina og það sem þarf að kanna áður en pöntun eða framkvæmdir eru ákveðnar. Við vinnum með íslenskum arkitektum, byggingafræðingum og öðrum sérfræðingum að hönnun og undirbúningi, meðal annars að byggingarleyfisumsókn og byggingarlýsingu eftir því sem við á.
Húsin koma frá evrópskum framleiðendum og þegar samið er um uppsetningu reisir sérhæft teymi verksmiðjunnar húsið. Hlutverk okkar í innflutningi, ráðgjöf og samræmingu breytir ekki ábyrgð annarra aðila, og því þarf verkaskiptingin að koma skýrt fram í gögnum verkefnisins. Við höfum starfað á íslenskum markaði í yfir 25 ár og fyrsta húsið reistum við á Kjalarnesi árið 2001. Nánar um verkferlið.
